ساز شناسی کلاسیک 2

در این بخش به ادامه ی ساز شناسی کلاسیک می پردازیم:

سازهای بادی:
در این گروه از سازها، تولید صدا به وسیلۀ دمیدن و درنتیجۀ ارتعاش هوا در لوله انجام می پذیرد. نوازنده سازهای بادی یا مستقیماً درون لوله فوت می کند یا اینکه به وسیلۀ پمپ هوا و جریان الکتریکی (همانند ارگ) صدا را تولید می نماید. هر چقدر طول لوله کوتاه تر باشد، صدا نازک تر و زیرتر است.

سازهای بادی به دو گروه بزرگ تقسیم می گردند:
1) سازهای بادی چوبی (wood)
2) سازهای بادی برنجی (Brass)

- سازهای بادی چوبی: (Wood instruments)
لازم نیست که سازهای بادی چوبی از چوب ساخته شده باشند. این نام گذاری از جهت رنگ و کیفیت صدایی آنها انجام گرفته و نیز جنبۀ تاریخی دارد.

فلوت (Flute):
فلوت مدرن دارای لوله ای به شکل سیلندر می باشد که معمولاً از جنس نقره است و در حالت افقی به داخل آن می دمند و کلیدهای متعددی روی بدنۀ آن تعبیه شده است تا صدای موسیقی را در اکتاوهای مختلف تولید نماید. در ضمن شدت میزان دمیدن نوازنده نیز در کوک نت مؤثر می باشد. پس هر چه دمیدن با شدت باشد، ستون هوای کوچک تری ایجاد شده و درنتیجه صدای زیرتری ایجاد می گردد. صدای فلوت درخشان، چابک، صاف و روشن است. در صدای بم، گرم و غنی و در مناطق بالای صوتی، تیز و نافذ می باشد. فلوت می تواند پاساژهای تند و تزئینی را ماهرانه اجراء نماید. فلوت سازی است ملودیک و مانند ویلن و ویلنسل نقش تکنوازی را برعهده دارد.

پیکولو (Piccolo):
پیکولو یا فلوت کوچک نصف اندازۀ فلوت افقی معمولی است و کوک آن یک اکتاو بالاتر است و صدایی بسیار بسیار تیز دارد که به سادگی در یک ارکستر قابل تشخیص می باشد به منظور صرفه جویی از خطوط حامل اضافی، نت نویسی پیکولو، یک اکتاو پایین تر از صدای حاصل از ساز در نظر گرفته می شود.
سازهای زبانه (قَمیش) دار (Reed Instruments):
زبانه یا قَمیش وسیله ای برای تولید صدا در بعضی سازهای بادی است که بر روی دهانۀ ساز محکم می شود. ساختمان آن از چوب نی خیلی نازک (امروزه از فلز یا پلاستیک خیلی نرم و نازک) تشکیل شده که یک طرف آن به سر ساز بسته شده و انتهای دیگر با ارتعاش خود، هوا را به درون ساز می فرستد. بعضی سازهای بادی با دو زبانه ارتعاش می کنند.

اُبوا (Oboe):
اُبوا ساز بادی چوبی دو زبانه است که لولۀ مخروطی شکل دارد. صدایی تو دماغی داشته و بیشتر خصلت چوپانی دارد و در مناطق بالای صوتی صدایی خشن و بلند ایجاد می نماید و در مناطق بم صوتی صدایی ملایم، عمیق و پر دارد. اُبوا سازی است ملودیک و غالباً تکنواز و اغلب در ارکستر، پاساژهای آرام و نافذ را می نوازد.

- سازهای بادی برنجی: (Brass instruments):
این گروه از سازها دارای صدای باشکوه و پرهیبت بوده و به بافت ارکستر رنگ های گرم و درخشان می افزایند.

ترومپت (Trumpet):
ترومپت (یا شیپور در زبان فارسی) را اغلب، سوپرانوی سازهای بادی برنجی می نامند و ساختمان آن از لوله های سیلندری شکل، تشکیل شده است. دهانۀ ترومپت به شکل فنجان می باشد. کوک معمول ترومپت «دو»، «سی بمل»، «لا» و «ر» بوده است .صدای ترومپت بسیار بلند، واضح و نافذ می باشد و در اجرای پاساژهای سریع، نفس دهی فراوانی می طلبد. این ساز در ارکسترهای نظامی جایگاهی ویژه دارد.

ترومبون (Trombone):
شکل خاص ترومبون باعث گردیده تا در میان سازهای بادی برنجی، جایگاهی یگانه بیابد. ذکر این نکته ضروری است که شکل ساختمانی و ظاهر ترومبون از قرن پانزدهم میلادی به این طرف، تغییر تکنیکی محسوسی ننموده است. ترومبون نیز دارای لوله های بلند سیلندری بوده و دهانۀ ساز به شکل ناقوس می باشد و مکانیسم Valve در آن به کار رفته است.
ترومبون دارای بازوی کشویی است که با دست راست به جلو و عقب رانده شده و با این کار نوازنده نت ها را تولید می نماید. دو نوع معمول تر ترومبون، ترومبون های تنور و باس می باشند که ترومبون تنور در «سی بمل» و ترومبون باس در «سل» کوک می شوند .
رنگ صدایی ترومبون، در مناطق بم صوتی گرم و قوی، و در مناطق بالای صوتی درخشان و نافذ است و بندرت برای تکنوازی به کار می رود. (مگر در ارکسترهای Jazz)

سازهای ضربی: (Percussions):
شاید بدوی ترین و غنی ترین نوع تولید صدا و به تعبیری، اصوات ریتمیک، به وسیلۀ ضربه زدن بر روی ابزار متفاوت و یا تکان دادن آنها بوده است. بنابراین واژۀ ساز ضربی در مورد آن دسته از سازها به کار گرفته می شود که مستقیماً به وسیلۀ تماس جسمی بر جسم دیگر و یا تکان دادن آن، ایجاد صدا نماید.

سازهای ضربی بر دو نوع اند:
1) گروهی که قادر به تولید نت موسیقی می باشند.
2) گروهی که قادر به چنین تولیدی نمی باشند.
طبل بزرگ: (Bass drum)
طبل بزرگ با چوب دستی ای که سر آن پنبۀ نرم بزرگی تعبیه شده به صدا درمی آید و به روی نت «دو» کوک میشود. نت نویسی طبل بزرگ بر روی حامل «فا» انجام می پذیرد.
طبل نظامی: (Side drum)
طبل نظامی که اندازه ای کوچکتر از طبل های خوانده شده قبلی دارد، دارای کوکی معین بوده و به وسیلۀ نوک دو عدد چوب به صدا درمی آید. نت نویسی این طبل به روی حامل «سل» بوده و فقط با نت «دو» انجام می گیرد.
دایره زنگی: (Tambourine)
نوازندۀ دایره زنگی، هم می تواند بر دایره زنگی ضربه وارد سازد و هم اینکه آن را بلرزاند که در هر دو حالت، صدایی فلزی و نافذ تولید می گردد. نت نویسی دایره زنگی می تواند روی حامل «سل» و به روی خط دوم این حامل یعنی نت «سل» انجام گیرد و هم به طریق زیر روی یک خط انجام شود.
سنج: (Cymbals)
شاید قوی ترین صدای تولید شده توسط گروه ضربی ها، متعلق به سنج باشد. سنج شکل دایره ای مسطح با کمی گودی در وسط داشته و در مرکز بیرونی، دستگیره هایی برای محکم گرفتنشان تعبیه شده و صدای حاصل از برخورد دو عدد سنج، تأثیری باشکوه ایجاد می نماید. کوک سنج نامعین است و می توان با چوب دست نیز صدای آن را تولید کرد که در این حالت، سنج را بر روی پایه ای نصب می نمایند. نت نویسی سنج بر روی حامل «فا» انجام می پذیرد.
نواختن سنج دو تکنیک دارد:
تکنیک Laisser Vibrer : (له زه ویبره) به معنای آن است که سنج آنقدر ارتعاش کند تا صدایش بتدریج کم گردد.
تکنیک Sec: که صدای سنج، دفعتاً و ناگهانی، بعد از تولید شدن، قطع گردد.
مثلث: (Triangle)
این ساز همانطور که از نامش برمی آید به صورت مثلثی فلزی بوده و صدا به وسیلۀ ضربۀ میله ای فلزی بر بدنۀ ان تولید می گردد. کوک مثلث نامعین بوده و نت نویسی آن بر روی یک خط یا بر روی حامل «سل» انجام می گیرد.

گردآوری : شهرزاد شا ه کرمی
منبع: کتاب موسیقی از الف تا ی (کیوان میر هادی)

نظرات برای نظر دادن باید عضو سایت باشید یا وارد شوید

نظر دهید

برای نظر دادن باید عضو سایت باشید یا وارد شوید