آواز : واسطه ی اجرای موسیقی
مقدمه:
هنر همواره ریشه در طبیعت دارد و شکل ابتدایی خود را از آن وام می گیرد و موسیقی که اولین هنر از تقسیم بندی هفت گانه ی هنر است از این ویژگی بی بهره نیست.
واژه ی موسیقی تداعی گر بسیاری از معناهاست اما شاید اولین معنایی که در پس این کلمه در ذهن شکل می گیرد صداست؛ واژه ی صدا و مفهوم انتزاعی آن که با اجزای بدن انسان؛ گوش و حتی روح او در ارتباط قرار می گیرد.
- صدا و انسان:
طبیعت پر است از صداها: صدای آواز پرندگان، صدای جاری شدن آب، صدای غرش آسمان ،حیوانات وحشی و ... سرانجام انسان به عنوان کامل ترین موجود طبیعت ،احساساتش را با صداها و واژه ها بیان می دارد و از همین روی در گذر تاریخ، آواز خواندن متداول ترین و ملموس ترین شیوه ی ایجاد موسیقی بوده است. درام در یونان باستان در بردارنده ی ترانه خوانی های جمعی بوده است و به گواه کتاب مقدس، قوم بنی اسرائیل سروده هایی در ستایش پروردگار می سراییده اند.
آواز، تلفیقی از واژه و صدایی است که بر واژه سوار می شود. به سبب توانایی بی همتای صدای انسان در تلفیق واژه با صداهای موسیقی، در بسیاری از فرهنگ ها شعر و آواز جدایی ناپذیرند.آواز می تواند واژه ها را به یاد ماندنی تر کند و تأثیر حسی آنها را افزایش دهد.تجربه ی شخصی هر کدام از ما می تواند گواه بر این واقعیت باشد؛ چرا که بسیار تجربه کرده ایم، شعر به صورت آواز همراه با موسیقی به راحتی در ذهن ما می ماند و گاه بی اختیار آن را با خود زمزمه می کنیم. آنچه این فرآیند را جاری و ساری می سازد، تلفیق شعر با موسیقی است که هماهنگ و موزون می شود و ذهن انسان به دلیل ساختارش آن را راحت تر پذیرفته و حفظ می کند.
تبادل احساس میان خواننده آواز و شنونده، اندک مایه ای از جادو دارد و چیزی بی واسطه و مسحور کننده است. و این به دلیل همذات پنداری شنونده با خواننده است. چرا که هر شنونده از ظن خود با خواننده یار میشود. این یار شدن حتی بدون دیدن فیزیک خواننده و تنها با شنیدن صدایش نیز شکل می گیرد؛ چون اصل برقراری ارتباط با صدای خواننده، شعر و آهنگی است که آن را همراهی می کند.
- آواز و خواننده:
آواز خواندن به دلایل گوناگون دشوار است. آواز، در قیاس با گفتار عادی گستره ی پهناورتری از زیر و بم و حجم صوتی را به کار می گیرد. حروف صدادار کشیده تر ادا می شوند. لازمه ی آواز خواندن داشتن نفس بیشتر و مهار کامل بر آن است. هوایی که از ریه خارج می شود توسط ماهیچه های بطنی زیرین و پرده دیافراگم مهار می شود،هوا تارهای صوتی را به نوسان درمی آورد و ریه ها، گلو، دهان و بینی همگی برای ایجاد صدایی مطلوب به کار گرفته می شوند. زیر و بم صدای خواننده بسته به میزان کشیدگی تارهای صوتی تغییر می کند و هر چه این تارها کشیده تر باشند صدا زیرتر است.
وسعت صدای خواننده بسته به میزان تعلیم دیدگی و نیز ویژگی های فیزیکی اوست. وسعت صدای یک فرد تعلیم ندیده به طور معمول حدود 5/1 اکتاو است؛ اما خوانندگان حرفه ای بر محدوده ی 2 اکتاو و یا حتی بیشتر نیز احاطه دارند. تارهای صوتی مردان طویل تر و ضخیم تر از تارهای صوتی زنان است و همین تفاوت محدوده ی صوتی بم تری را برای آنها سبب می شود.
گروه بندی گستره های آوازی زنان و مردان به ترتیب از زیر به بم چنین است:
زنان: مردان:
سوپرانو (Soprano) تنور (Tenor)
متسوسوپرانو باریتون
آلتو (یاکنترآلتو) (Alto) باس
آواز و شیوه های آن:
شیوه های آواز خوانی به سبب ذوق و پسند اقوام گوناگون از فرهنگی ،به فرهنگ دیگر متفاوت است. برای نمونه، آواز آسیایی تو دماغی تر از آواز غربی است. آواز خوانان کلاسیک غرب با قامتی افراشته آواز می خوانند، خوانندگان در آفریقای باختری ایستاده به جلو خم می شوند و در هند بر زمین می نشینند. به واقع، در غرب نیز تفاوتی هایی در سبک اجرای آواز دیده می شود. آواز کلاسیک، مردم پسند (پاپ)، عامیانه (فولکلوریک) جاز و راک هر یک به شیوه ی متفاوتی اجرا می شوند. برای نمونه آواز خوانان کلاسیک به طور معمول بر میکروفون خم نشده و بر آن تکیه نمی کنند، اما خوانندگان راک چنین می کنند، چرا که مقصود موسیقی راک تا اندازه ای از راه تقویت صدا تأمین می شود.
انسان و موسیقی آوازی:
موسیقی در فرهنگ غرب تا اواخر سده هفدهم به طور عمده آوازی بوده است.می توان این گونه تحلیل کرد که موسیقی آوازی از بدو تولد بشر همراه او بوده است. حنجره، سازی است طبیعی که انسان از قابلیت صدا دهی آن برای ابراز احساسات گوناگون خود و تقلید از صداهای موجود در طبیعت پیرامونش بهره جسته است. درطی تکامل انسان و در ارتباط با پیدایش و پیشرفت زبان، موسیقی آوازی نیز با کلام درآمیخته و تغییراتی کرده است، که به تدریج فرمهایی مشخص و جدا از هم یافته است.بنابراین موسیقی آوازی، ابتدایی ترین شکل موسیقی است که از زمان های قدیم برای انسان اهمیت خاص داشته است و هم اکنون نیز ،این شیوه ی موسیقی مورد توجه و اقبال اقوام گوناگون قرار دارد.
نویسنده: شهرزاد شاه کرمی
در نوشتن این مقاله از کتاب "درک و دریافت موسیقی" نوشته :راجرکیمی ین( ترجمه ی حسین یاسینی)بهره برداری شده است.