گفتاری در ریتم و تمبک نوازی
امروزه ریتم، در جوامع مختلف بشری، مقوله ی مهمی بشمار می رود و جایگاه اساسی و چشمگیری را به خود اختصاص داده است. چنانچه پس از تحقیقات و بحث های مختلف صورت گرفته در رابطه با ریتم، نتایج شگفت انگیزی، دریافت شده است. در کشور ما نیز، با توجه به پیشینه ی شعر و موسیقی و استفاده از قالبهای مختلف شعری و موسیقیایی، گستردگی ریتم در موسیقی، کاملاً مشهود می باشد.
ولی به دلیل محدودیت در قالبهای شعری و اینکه موسیقی قدیم ایران بیشتر، بر اساس شعر و تصانیف پی ریزی شده و قطعات ضربی تا حدّی محدودتر بوده اند و فقط به شکل کوتاه تری مابین ردیف ها، گنجانده می شده اند، لذا جایگاه ریتم های متنوع تر و گسترده تر، نسبتاً پائین بوده است، با گسترش قطعات بی کلام و ابداع چهار مضراب، سازهای کوبه ای نیز توانستند خود را نشان دهند و به عنوان سازهای همراهی کننده پا به عرصه ی موسیقی ایران بگذارند که روند ریتم آهسته، آهسته، رو به بهبود گذارد.
امروزه در ایران، سازهای کوبه ای هم می توانند خود را به شکل جداگانه نمایان سازند.
البته تفاوتهایی در سازهای ملودیک و ریتمیک می باشد. چنانچه اساساً در سازهای ملودیک با استفاده از تغییرات فرکانسی موجود در نتها و یا مدولاسیون و ایجاد انواع سکانس می توان، آنرا به تنوع رسانید ولی در سازهای کوبه ای، این محدودیت ها را با استفاده ی پی در پی از ریتم ها و تکنیکهای گوناگون و با بهره گیری از شیوه های دیگر بداهه نوازی می توان برطرف ساخت.
با نگرشی در رساله ها و کتابهای قدیمی، درمی یابیم که با به تصویر کشاندن دورها و چهارچوبهای ریتمیک، سعی بسیار در معرفی ریتمها و ادوار قدیم ایران شده است که در سالهای بعد، نوازندگان سازهای کوبه ای از آن کمال استفاده را نموده اند تا آنرا به جایگاه بالاتری برسانند.
اکنون نوازندگان سازهای کوبه ای، بخصوص نوازندگان ساز تمبک، خود را دنباله رو و وارث زحمات استادان بی بدیل تمبک، همچون زنده یاد حسین تهرانی و دیگر اساتید این هنر می دانند.
استاد حسین تهرانی با استفاده از تکنیکهای مختلف و خلاقیت بی نظیر خود، تمبک را به جایگاهی رسانده است که این ساز نه تنها با همراهی کردن سازهای دیگر و ارکستر، بلکه می تواند به شکل مستقل نیز مطرح شود و با فضا سازی های گوناگون و شنونده را با خود همراه سازد.
نویسنده: حمید رضا آزاده فر